Gemeentelijke herindeling: veel energie voor de fusie datum, te weinig er na?

In gemeenteland dringt het besef steeds meer door: een gemeentelijke herindeling is een ingrijpende organisatie verandering. "Wij zien in onze herindelingpraktijk dan ook een steeds eerdere start van het fusieproces." Tegelijkertijd zien we beperktere aandacht voor de vraagstukken ná de fusiedatum. "De inzet in de post-fusie fase houdt geen gelijke tred met de energie en aandacht die vóór de fusiedatum wordt gegeven." De fusiedatum als hakbijl? Inderdaad, op meerdere vlakken blijkbaar.

Waar moet ná de fusiedatum de energie naar toe? Voor de fusiedatum is dat duidelijk: naar de harde veranderinhoud. Op alle vlakken gaan de bestaande ambtelijke organisaties op de schop. Functies van medewerkers, huisvesting, de organisatiestructuur en ondersteunende diensten zoals ICT; alles moet opnieuw vorm gegeven worden. De vroege start van het fusietraject is in die zin een positieve ontwikkeling. Immers; dat wat aan de voorkant is geregeld, ontlast de nieuwe organisatie na de fusiedatum. Maar het werpt ook een vraag op: "hoeveel energie blijft er over ná de fusiedatum?"

"Na de fusiedatum verschuift de aandacht naar de zachte veranderinhoud. De deuren van de nieuwe gemeente zijn open, nu moet deze gaan functioneren!" Medewerkers moeten leren samenwerken, worden met nieuwe vraagstukken geconfronteerd en nieuwe sociale relaties en organisatiewaarden (cultuur) ontstaan. Dit gaat niet vanzelf; dat onverminderde aandacht in de post-fusie fase dringend nodig is bewijzen ervaringen uit gefuseerde gemeenten.

Wij pleiten voor het blijven bewaken van de fusiedoelen zoals die in de aanloop naar de fusie werden neergezet. Juist ook in de jaren nadat de fusie is gerealiseerd. Deze doelen gaan over interne factoren, zoals professionaliteit, efficiency en capaciteit van de ambtelijke organisatie. Ze gaan ook over externe factoren, zoals bestuurskracht en kwaliteit van de dienstverlening. "Om de gestelde fusiedoelen bereiken is evenwichtige en intensieve aandacht nodig, vóór en ná de fusiedatum."

Een gemeentelijke herindeling is een ingrijpend proces is voor omgeving en organisatie. In dat besef: schep een realistisch verwachtingspatroon en geef enige jaren respijt voordat de fusie op haar merites wordt beoordeeld.