De bal in het midden leggen

"Een socratisch gesprek over samenwerken en tegenwerken"

 Een beschrijving van een herkenbare werksituatie. Iedereen kijkt er op zijn eigen manier naar. Als observator neem je afstand. Je verplaatst je in de personen die een rol spelen in de werksituatie. Al luisterend naar elkaars reacties en gevoelens ontstaat inzicht in de essenties van wat er gebeurt. Het resultaat: inzicht in jezelf en in hoe samenwerken en tegenwerken dicht bij elkaar kunnen liggen.

De opdracht: één loket voor alle klanten
Chico is vier maanden als interimmanager werkzaam bij een goedlopend bedrijf met weinig financiele of andere zorgen. Zijn opdracht is om één loket voor de klant te maken en daarmee de verschillende klantencontacten meer te bundelen, zodat één loket ook één gezicht wordt. De directeur vindt dat een goed idee. Er zijn drie afdelingen die afzonderlijk, naast elkaar, contact hebben met klanten.

Chico werkt nauw samen met de drie betrokken afdelingshoofden en dat gaat, vindt hij, niet gemakkelijk. Chico heeft het idee dat hij aan een dood paard trekt. Het lijkt wel alsof hij de enige is die zich drukt maakt over de ‘één-loket’-gedachte.

Het hittepunt: de uitbarsting
Tijdens één van de vergaderingen met de drie afdelingshoofden heeft hij er genoeg van. Hij schuift zijn stoel naar achteren en zegt met verheven stem dat hij last heeft van het gebrek aan voortgang, het gebrek aan commitment en alle afleidingstactieken. Chico: ‘Ik schoof mijn stoel naar achteren omdat ik afstand wilde nemen.’ Hij meldt dat het zo niet meer verder kan: er is geen sprake van samenwerking maar tegenwerking. ‘Ik stopte, omdat ik onmacht voelde’.

De drie afdelingshoofden reageren heftig én verschillend: één huilt, het tweede hoofd wordt boos en de laatste zegt tenslotte na ampele momenten: 'ik snap Chico wel’.

Verplaatsing: wat de andere gespreksdeelnemers zouden doen, voelen en denken
Een van de deelnemers, Hubert, is het eens met de aanpak van Chico. ‘Ik zou exact hetzelfde hebben gedaan: gewoon de bal bij de anderen leggen. Samenwerken doe je met elkaar'.

Margreet daarentegen ziet het iets anders: ‘Ik zou het bij mezelf houden en aan de anderen vragen: Hoe gaan we verder?’ Zij vindt dat Chico de samenwerking heeft verbroken. Paul is het daarmee eens.

De argumenten
We komen in gesprek over wat in het gegeven voorbeeld nu te maken heeft met samenwerken. ‘Samenwerken is niet mogelijk als de ander zich niet inzet voor het gemeenschappelijke doel.’ ‘De ander bevestigt in zijn of haar gedrag niet het gemeenschappelijke doel, waardoor samenwerken onmogelijk wordt.’

We gaan nog wat dieper om op het voorbeeld. Eigenlijk is de samenwerking verbroken door de gekozen interventie: de stoel naar achteren schuiven. Deze gekozen interventie, het bespreken van de samenwerkingsrelatie, dient in gedrag en taal congruent te zijn. Praten over samenwerken dient in lijn te zijn met gedrag. Je inzetten voor samenwerken, betekent dit ook in gedrag en taal tonen. En waardevrij blijven, dus zonder een waardeoordeel te vellen over de samenwerkingsrelatie als geheel. Alleen zo ontstaat ruimte voor verandering binnen de samenwerkingsrelatie. Chico concludeert: ‘Eenvoudig samenwerken begint bij de bal in het midden leggen’.