30 jaar loze beloften
‘Change’ is het politieke toverwoord van de afgelopen decennia en de belofte van iedere Amerikaanse politicus. Obama beloofde het, Bush jr. beloofde het met zijn compassionate conservatism, Clinton beloofde het en maakte het voelbaar met ‘It is the economy stupid’ en Reagan beloofde het ten tijde van de vorige economische crisis. Na 30 jaar belofte van verandering is er echter weinig veranderd. Republikeinen en democraten hebben zich steeds dieper ingegraven in een bittere strijd om de macht.
Machiavellistisch Amerika
De twee kampen zijn het per definitie met elkaar oneens en tegenstellingen worden uitvergroot, omgekeerd en verdraaid, met legio hilarische en trieste voorbeelden: Obama is moslim, de tea party wil masturbatie verbieden, death panels zijn onderdeel van Public Insurance en president Bush wordt betaald door Saoedi-Arabië. Republikeinen en democraten lijken te leven van de onderlinge strijd; de legitimatie van de eigen positie lijkt te bestaan bij gratie van de strijd tegen de ander. Dit heeft tot gevolg dat het privéleven van iedere politicus bij de minste of geringste misstap op straat ligt. Dat bij iedere verkiezing beloftes worden gedaan die nog grootser en onrealistischer zijn. En dat de inhoudelijke boodschap steeds dunner wordt en vooral dient om de tegenstander zwart te maken. Deze strijd kent, zeker op de lange termijn, slechts verliezers.
De politieke strategie van zowel de democraten als de republikeinen is gebaseerd op Machiavelli. Machiavelli ontwikkelde in ‘Il Principe’ als eerste een rationele en breed toepasbare strategie om macht te verkrijgen en te behouden. Hierin was niet het doen van goede daden of de ontwikkeling van land en bevolking het doel, maar het hebben en behouden van de macht. Louter het eigen belang doet ertoe en dat wordt al gediend wanneer de belangen van de ander worden geschaad. In de Machiavellistische politieke strategie bestaat niet zoiets als ‘de waarheid’ of ‘het goede beleid’. Dat zijn slechts instrumenten die gebruikt kunnen worden ten dienste van de eigen positie. Een machiavellist wil daarom alles weten van zijn tegenstanders, om ook via chantage te kunnen winnen. Steun van het volk is slechts een middel om de eigen doelen te bereiken. En een belofte of bondgenootschap is van waarde, zolang hij niet herroepen is.
Obama heeft een moedige poging gedaan om werkelijk met deze politieke traditie te breken. Zijn uitgestoken hand aan de republikeinen werd echter geweigerd en hij verloor het contact met zijn kiezers. Wanneer hij nu de strategie van Machiavelli toe gaat passen, maakt hem dat niet alleen volstrekt ongeloofwaardig, het is ook het definitieve failliet van de Amerikaanse politiek. De politiek die de Romeinse keizer Augustus 2000 jaar geleden voerde in zijn strijd om de macht biedt Obama echter een bruikbaar alternatief in zijn strijd met de senaat.
Alleen Augustus kan Obama nog redden
Met keizer Augustus brak na decennia van burgeroorlog in het Romeinse Rijk een ongekende periode aan van 200 jaar bestuurlijke rust, vrede en welvaart. Na zijn overwinning in 27 (BC) was Augustus onbetwist de machtigste man die Rome ooit gekend heeft. Maar in plaats van krampachtig te proberen de zojuist verworven macht te behouden, werd hij weer Romein onder de Romeinen. ‘Het herstel van de republiek’ werd zijn motto en hij bracht dat in zekere zin ook in de praktijk. In de 40 jaar van zijn bewind bekleedde hij alle publieke functies die Rome kende verschillende malen. Zo schafte hij het consulschap (vergelijkbaar met een president, waarvan er altijd twee waren en die gekozen werden voor een jaar) niet af, maar werd hij 13 maal tot consul gekozen. En was hij in de jaren dat hij geen consul was ‘gewoon’ volkstribuun (te vergelijken met een tweede kamerlid).
De politiek van Augustus
De politieke strategie van Augustus was gebouwd op drie pijlers. Allereerst is Augustus zijn hele regeerperiode van 40 jaar in staat geweest zijn macht en leiderschap te laten legitimeren door de Romeinse senaat. Hij bespeelde de precaire balans tussen draagvlak en daadkracht. In de wetenschap dat draagvlak in de senaat een voorwaarde was om op het slagveld, in de tempelrites of het Rijksbestuur daadkrachtig te kunnen zijn. Augustus was empathisch, dienstbaar en meegaand wanneer het nodig was en gaf de rijke en aanzienlijke families het podium of de rijkdom die nodig waren om zich te kunnen verzekeren van hun steun. Tegelijkertijd was hij meedogenloos wanneer het moest en werden te fanatieke tegenstanders vermoord.
Daarnaast wist hij zich altijd verzekerd van de steun van de Romeinse burgers. Hij reorganiseerde de graantoevoer naar Rome en zorgde ervoor dat Romeinse burgers geen honger meer hoefde te leiden. Hij verfraaide de stad met tempels en aquaducten en organiseerde vele malen per jaar gladiatorspelen. Bovenal bleef hij bescheiden en benaderbaar. Zo had hij een relatief klein huis en konden alle Romeinen ’s ochtends langs komen om verzoeken en petities in te dienen.
De derde pijler van Augustus’ politiek was zijn ambitie het bestuur van het Rijk en het leger fundamenteel te vernieuwen. Hij wilde een organisatie die sterker was dan het onderlinge gekonkel in Rome. Het was een ambitie die groeide met de tijd en de mensen die het Rijk bestuurden. Augustus claimde niet de waarheid en alle oplossingen te hebben en had de moed om slecht beleid terug te draaien. Hij was ervan overtuigd dat voor verbetering van het Rijksbestuur jonge slimme mensen met nieuwe ideeën nodig waren.
Obama’s nieuwe strategie
Nu is het niet mijn bedoeling Obama te vragen een keizer te worden. Voor keizers en alleenheersers is in onze samenleving gelukkig geen plaats meer. En de hoeveelheid bloed aan Augustus’ handen, was voor die tijd weliswaar geaccepteerd, maar nu volledig buiten ons voorstellingsvermogen. Vanzelfsprekend, de middelen en context zijn veranderd, maar de dynamiek van de mensen die strijden om de macht is hetzelfde gebleven en daarom is Augustus voor Obama zo relevant.
Obama moet niet de strijd aangaan met de republikeinen in de Amerikaanse senaat maar werkelijk met ze samenwerken. Hij moet degenen die het niet met hem eens zijn toch hun inbreng en succes gunnen, maar volstrekt meedogenloos zijn wanneer ze blijven weigeren met hem samen te werken. Daarnaast moet hij het contact dat hij twee jaar geleden met het Amerikaanse volk had herstellen. Hij moet uit zijn Oval Office komen en evenals Augustus zichtbaar en voelbaar maken dat hij ervoor het volk is en voor hen werkt. Tot slot moet hij gefocust blijven op zijn doel, het verbeteren van Amerika. En tegelijkertijd de moed hebben om met jonge vernieuwende denkers echt nieuw beleid te ontwikkelen. Deze drie pijlers van de strategie van Augustus zullen Obama en dus het Amerikaanse volk, meer helpen dan de machtspolitiek van Machiavelli.
